محفلی که کودکان را پای قرآن نشاند

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، کودکی که قرآن را فقط در کتاب درسی، کلاس آموزشی یا مراسم رسمی می‌بیند، بعید است با آن رابطه‌ای عمیق و ماندگار برقرار کند. اما اگر همان کودک آیات الهی را در دل یک قصه هیجان‌انگیز، یک شخصیت دوست‌داشتنی، یک بازی، یک تجربه شیرین یا حتی یک انیمیشن محبوب کشف کند، قرآن برایش از یک متن آموزشی به یک همراه زندگی تبدیل می‌شود. امروز که رقابت برای جلب توجه کودکان و نوجوانان هر روز سخت‌تر می‌شود، پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان زبان مشترکی میان نسل جدید و مفاهیم قرآنی پیدا کرد؟ آیا راه، تغییر پیام است یا تغییر شیوه روایت؟

طاهره همیز، کارشناس تربیتی و استاد حوزه و دانشگاه، در گفت‌وگویی تصریح کرد: پاسخ در خود قرآن نهفته است؛ به شرط آنکه بتوانیم آن را با زبان، تجربه و دنیای کودکان و نوجوانان روایت کنیم.

قرآن باید از کتاب درسی به تجربه‌ای شیرین در زندگی کودک تبدیل شود

طاهره همیز، کارشناس تربیتی و استاد حوزه و دانشگاه، معتقد است علاقه‌مند کردن کودک و نوجوان به قرآن، بیش از هر چیز از رفتار و سبک زندگی بزرگ‌ترها آغاز می‌شود. او با اشاره به توصیه‌های رهبر شهید می‌گوید: شهید آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای همواره تأکید داشتند که باید سبک زندگی را از قرآن استخراج کنیم. اگر ما بزرگ‌ترها خودمان با قرآن مأنوس باشیم و آیات را در زندگی روزمره به کار بگیریم، به‌راحتی می‌توانیم این انس را به کودکان و نوجوانان منتقل کنیم.

این کارشناس تربیتی با تأکید بر ظرفیت بالای قصه‌های قرآنی برای ارتباط با کودکان، اظهار می‌کند: در قرآن داستان‌های بسیار زیبایی وجود دارد که متأسفانه در روابط و تربیت امروز ما کمتر به آن‌ها پرداخته می‌شود. اغلب فقط داستان حضرت یوسف(ع) را برای کودکان روایت می‌کنیم، در حالی که بسیاری از داستان‌های دیگر نیز ظرفیت فوق‌العاده‌ای برای تربیت دارند.

وی با بیان اینکه می‌توان از آثار شناخته‌شده کودک برای نزدیک کردن مفاهیم قرآنی به ذهن مخاطب بهره گرفت، می‌گوید: برای ایجاد ارتباط بهتر میان کودک و مفاهیم قرآنی، می‌توان از نمونه‌های آشنا برای او استفاده کرد. برای مثال، داستان حضرت یونس(ع) را می‌توان در کنار انیمیشن پینوکیو برای کودکان مطرح کرد؛ ابتدا درباره شخصیت‌های پینوکیو و ژپتو صحبت کرد و سپس به شباهت‌هایی که میان این داستان و ماجرای حضرت یونس(ع) وجود دارد اشاره کرد. از نگاه من، این اثر نیز بی‌ارتباط با روایت‌های پیامبران نیست و می‌توان ردپایی از این الهام را در آن مشاهده کرد.

همیز ادامه می‌دهد: نمادهای این اثر هم قابل تأمل است؛ مثلاً وقتی پینوکیو دروغ می‌گوید، بینی‌اش بزرگ می‌شود؛ در حالی که در زندگی عادی، دروغگو ظاهراً تغییری نمی‌کند. اما همین تصویر، زشتی دروغ را برای کودک ملموس می‌کند. یا آنجا که پینوکیو به حرف فرشته مهربان گوش نمی‌دهد و به الاغ تبدیل می‌شود، می‌توان آن را با آموزه‌های دینی مقایسه کرد؛ اینکه انسان اگر تمام توجه خود را صرف دنیا و مسائل مادی کند، از حقیقت انسانی خود فاصله می‌گیرد.

وی با اشاره به روایات اسلامی می‌گوید: در روایات آمده است که اگر همه گناهان را در اتاقی قرار دهند، کلید آن شراب است؛ زیرا انسان را به انجام همه گناهان می‌کشاند، اما دروغ از شراب نیز بدتر معرفی شده است. وقتی این مفاهیم در قالب تصویر و داستان به کودک منتقل شود، اثر آن بسیار عمیق‌تر خواهد بود.

این استاد حوزه و دانشگاه تأکید می‌کند: ما می‌توانیم با بهره‌گیری از همین داستان‌ها و تطبیق آن‌ها با نمونه‌های آشنا برای کودکان، نگاه تازه‌ای نسبت به آیات قرآن در ذهن آن‌ها ایجاد کنیم. وقتی کودک احساس کند قرآن برای او حرف تازه، کشف جدید و تجربه‌ای لذت‌بخش دارد، ارتباطش با این کتاب آسمانی عمیق‌تر و ماندگارتر خواهد شد.

محفل ستاره‌ها زبان کودک و نوجوان را پیدا کرده است

همیز با اشاره به تفاوت رویکرد محفل ستاره‌ها با بسیاری از برنامه‌های قرآنی گذشته، معتقد است این برنامه توانسته زبان نسل جدید را پیدا کند و از همین مسیر، ارتباط مؤثرتری با مخاطبان کودک و نوجوان برقرار سازد. وی می‌گوید: یکی از دلایل اثرگذاری این برنامه، شناخت درست از ویژگی‌های ذهنی و روحی نوجوان است. نوجوان با قصه، هیجان و فضای شاد ارتباط بیشتری برقرار می‌کند و زمانی که مفاهیم قرآنی در چنین قالبی روایت شوند، امکان همراهی و پذیرش آن‌ها نیز بیشتر خواهد شد.

همیز با تشریح ویژگی‌های شناختی مخاطب نوجوان، ادامه می‌دهد: ذهن کودک و نوجوان هنوز در مرحله تفکر انتزاعی نیست و بیشتر بر پایه تجربه شکل می‌گیرد. به همین دلیل، قصه‌گویی، ایجاد نشاط، روایت‌های جذاب و فضایی که مخاطب احساس کند خود نیز در دل داستان حضور دارد، بهترین راه انتقال مفاهیم به اوست. نوجوان زمانی با یک روایت همراه می‌شود که بتواند خود را جای شخصیت‌های آن بگذارد و تجربه‌ای مشترک با آن‌ها احساس کند.

این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر ضرورت متناسب‌سازی شیوه بیان مفاهیم دینی با گروه‌های مختلف مخاطب، اظهار می‌کند: برای هر گروه سنی باید زبان خاص همان گروه را به کار گرفت. نوجوان با هیجان، قصه و روایت جذب می‌شود، اما جوان به مباحث عمیق‌تر، عقلانی و علمی نیاز دارد. مخاطب بزرگسال و بانوی خانه‌دار نیز اقتضائات متفاوتی دارند. قرآن ظرفیت پاسخگویی به همه این نیازها را دارد، به شرط آنکه بتوانیم متناسب با هر مخاطب، شیوه درست ارائه آن را استخراج کنیم.

وی می‌افزاید: اگر بزرگ‌ترها با همان نگاهی که رهبر شهید بر استخراج سبک زندگی از قرآن تأکید داشتند، به سراغ آیات الهی بروند، می‌توانند همین نگاه را به نسل جوان نیز منتقل کنند. لازم است نگاه ما به قرآن از صرف قرائت برای کسب ثواب یا هدیه به اموات فراتر برود و به سمت کشف آموزه‌های کاربردی و سبک زندگی قرآنی حرکت کند؛ تغییری که می‌تواند اثرگذاری بیشتری بر نسل جدید داشته باشد.

شگفتی‌هایی که چشم کودک را به قرآن روشن می‌کند

این کارشناس تربیتی، مهم‌ترین نقطه قوت محفل ستاره‌ها را بهره‌گیری از ظرفیت شگفتی و الگوهای الهام‌بخش می‌داند و می‌گوید: یکی از جذاب‌ترین بخش‌های این برنامه برای کودکان و نوجوانان، مواجه شدن با افرادی است که توانایی‌ها و کمالات ویژه‌ای دارند. وقتی مثلاً نوجوانی حافظ کل قرآن است یا فردی نابینا با چنین توانایی‌ای در برنامه حضور پیدا می‌کند، واکنش بچه‌ها کاملاً دیدنی است؛ چشمانشان برق می‌زند و تحت تأثیر قرار می‌گیرند.

همیز ادامه می‌دهد: این مواجهه باعث می‌شود کودک یا نوجوان به توانایی‌های خودش هم فکر کند و با خود بگوید اگر او با این شرایط توانسته به چنین جایگاهی برسد، چرا من نتوانم؟ روحیه رقابت و میل به پیشرفت در کودکان و نوجوانان بسیار پررنگ است و نمایش این الگوهای شگفت‌انگیز، انگیزه حرکت و رشد را در آن‌ها تقویت می‌کند.

وی تأکید می‌کند: همین شگفتی‌ها و الگوهای الهام‌بخش، یکی از مهم‌ترین عوامل جذابیت محفل ستاره‌ها برای نسل جدید است؛ عاملی که می‌تواند مخاطب را نه فقط سرگرم، بلکه به حرکت، تلاش و انس بیشتر با قرآن ترغیب کند.

قرآن؛ کتابی برای همه زمان‌ها و همه نسل‌هاست

این استاد حوزه و دانشگاه، با تأکید بر ضرورت تداوم برنامه‌هایی با رویکرد نوین در حوزه قرآن، معتقد است این مسیر می‌تواند ارتباط نسل جدید با مفاهیم قرآنی را عمیق‌تر کند. او می‌گوید: قطعاً تداوم برنامه‌هایی مثل محفل ستاره‌ها می‌تواند تأثیر بسیار خوبی داشته باشد و حتی زمینه را برای استخراج ابتکارات و شیوه‌های تازه‌تری از خود قرآن فراهم کند؛ چراکه قرآن کتابی متعلق به ۱۴۰۰ سال پیش نیست، بلکه کتابی زنده و برای همه زمان‌هاست.

این کارشناس تربیتی با تأکید بر اینکه برنامه‌های قرآنی برای نسل جدید باید به سمت تبیین عمیق‌تر مفاهیم بنیادی قرآن حرکت کنند، اظهار می‌کند: ما باید مفاهیمی مانند توحید و معاد را به شکلی تازه و متناسب با ذهن مخاطب امروز مطرح کنیم. در گذشته بحث‌هایی درباره قدیم یا حادث بودن قرآن مطرح می‌شد، اما امروز باید بتوانیم همین مفاهیم اساسی را در قالبی کاربردی و قابل لمس برای کودکان و نوجوانان ارائه کنیم.

همیز ادامه می‌دهد: برای مثال، مفهوم معاد را نباید فقط در قالب بهشت و جهنم و ترس از عذاب برای نسل جدید مطرح کرد؛ بلکه باید از زاویه‌ای جذاب‌تر و عمیق‌تر به آن پرداخت.

همیز با اشاره به اینکه محفل ستاره‌ها نیز در برخی بخش‌ها توانسته چنین رویکردی را دنبال کند، خاطرنشان می‌کند: این برنامه در بخش‌هایی تلاش کرده است مفاهیم قرآنی را از طریق داستان و موقعیت‌های ملموس برای مخاطب بیان کند؛ برای مثال موضوعاتی مانند دروغ، تهمت، بداخلاقی و رفتارهای نادرست را با تطبیق با آیات قرآن به کودکان و نوجوانان آموزش می‌دهد. این شیوه باعث می‌شود مخاطب احساس نکند در حال شنیدن یک سخنرانی است، بلکه خودش را در دل یک روایت پیدا کند.

وی تأکید می‌کند: اگر برنامه‌های قرآنی بتوانند همین مسیر را ادامه دهند و مفاهیمی مانند توحید، معاد، اخلاص و سبک زندگی قرآنی را با زبان جذاب و متناسب با دنیای امروز روایت کنند، می‌توانند ارتباط نسل جدید با قرآن را به شکل عمیق‌تری رقم بزنند.

لازم به ذکر است، فصل تازه محفل ستاره‌ها هر روز ساعت ۱۶ روی آنتن شبکه نهال می‌رود و بازپخش آن نیز ساعت ۲۰ از همین شبکه پخش می‌شود. علاقه‌مندان همچنین می‌توانند حدود ساعت ۱۷:۲۰ این برنامه را از شبکه سه سیما دنبال کنند. این مجموعه با مشارکت کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، مرکز کودک و نوجوان سیما و مرکز هنری رسانه‌ای نهضت تولید شده و تلاش دارد با بهره‌گیری از قصه، هنر و روایت‌های متناسب با دنیای کودکان و نوجوانان، مفاهیم قرآنی و معارف دینی را به زبانی ساده، جذاب و امروزی برای نسل جدید بازگو کند.

منبع: حوزه